Zo ontwikkel je een rotsvast gevoel van eigenwaarde

Vrijwel iedereen twijfelt wel eens aan zijn of haar waarde als mens. Misschien voel je je in het algemeen, of op specifieke punten, of in specifieke fases van je leven, nutteloos of minder dan andere mensen. Dit zegt niks over jou. Miljarden mensen voelen zich minder dan anderen. Bij de één is het duidelijker te zien dan bij de ander, maar ontzettend veel mensen hebben bewust of onbewust twijfels over hun eigen waarde. Het is een menselijk trekje.

Een bewust of onbewust gevoel van minderwaardigheid is niet zonder consequenties. Het kan leiden tot zelftwijfel, depressie, eenzaamheid, een gebrek aan assertiviteit, sociale angsten, ‘workaholism’, het iedereen naar de zin willen maken, of juist compenserend gedrag: het najagen van succes en status, desnoods ten koste van anderen (bijvoorbeeld door te pesten), om maar te voorkomen dat jouw minderwaardigheid pijnlijk zichtbaar is.

Een ernstig gebrek aan eigenwaarde creëert ernstige gevolgen zoals een depressie. Maar ook lichte twijfels over je waarde als mens hebben negatieve consequenties voor alle aspecten van je leven. Twijfel over je eigen waarde maakt het bijvoorbeeld een stuk moeilijker om fouten toe te geven, of jezelf bloot te geven.

Vanwege deze enorme gevolgen is het ontstijgen van ieder vleugje minderwaardigheidsgevoel het beste wat je kunt doen met je leven. Het is het allerbeste wat je kunt doen voor jezelf, voor anderen en voor de wereld. Het is een ware heldendaad.

Intrinsieke versus excentrieke eigenwaarde

Er is een belangrijk verschil tussen intrinsieke en excentrieke eigenwaarde.

Intrinsieke eigenwaarde is het gevoel dat je geliefd, OK, waardevol bent, gewoon omdat je er bent. Er is geen bewijsstuk voor nodig. Je bent top, of je nu succes hebt of niet.

Excentrieke eigenwaarde is eigenwaarde die je ontleent aan prestaties of omstandigheden. Goede prestaties op school of op je werk. Nuttig zijn. Nodig zijn voor anderen. Roem of status hebben. Financieel succes. De liefde ontvangen van een partner of je kinderen.

Beide vormen van eigenwaarde zijn nuttig, maar intrinsieke eigenwaarde is veel waardevoller. Excentrieke eigenwaarde is extreem kwetsbaar. Er hoeft maar iets te gebeuren: een tegenslag op school of op je bedrijf, een ontslag, een scheiding, je kinderen doen gekke dingen – en daar gaat je gevoel van eigenwaarde. En maak je geen illusies: zoiets gaat een keer gebeuren in je leven. Met alleen excentrieke eigenwaarde kom je er niet.

Ik heb zelf het grootste deel van mijn leven doorgebracht met een laag gevoel van intrinsieke eigenwaarde. Mijn gevoel van eigenwaarde kwam voort uit uitstekende prestaties op school en op mijn werk, en – op gegeven moment – uit het hebben van een vriendin. Deze situatie is werkbaar, maar niet ideaal. Op mijn werk was ik extreem gevoelig voor kritiek: de suggestie dat ik mijn werk niet goed deed, was in mijn optiek (destijds) een directe aanslag op mijn waarde als mens. Daarnaast nam mijn gevoel van eigenwaarde een duikvlucht toen mijn relatie voorbij was.

Gelukkig heb je niks buiten jezelf nodig om jezelf waardevol te voelen. Geen werk, geen relatie, geen succes, geen kinderen. Het is me uiteindelijk gelukt om een gevoel van intrinsieke waarde te ontwikkelen – onafhankelijk van wat ik al dan niet bereik in de wereld. In deze post deel ik met jou de tools die mij geholpen hebben.

Een belangrijke stap richting meer intrinsieke eigenwaarde, is inzien wat een minderwaardigheidsgevoel eigenlijk is.

Wat is een minderwaardigheidsgevoel?

In essentie is een minderwaardigheidsgevoel niets anders dan een gekleurde bril waarmee je naar de wereld en jezelf kijkt. Een minderwaardigheidsgevoel is een verstoorde perceptie.

Iedere gebeurtenis of omstandigheid in je leven kun je op tal van manieren interpreteren. Stel, het lukt even niet om werk te vinden. Dit kun je op jezelf betrekken: “ik ben zo’n loser, niemand wil mij”. Deze interpretatie leidt tot een slecht gevoel over jezelf, en weinig motivatie om te blijven solliciteren. Je kunt ook denken: “ik heb mijn volgende werkgever nog niet gevonden”. Zelfde gebeurtenis, maar niet zo’n nare lading. De volgende sollicitatie kan wel raak zijn!

Dingen in mijn leven lukken niet, omdat ik een loser ben, niet goed genoeg ben, niet slim genoeg ben, etc. – dit is het soort aannames dat leidt tot een laag gevoel van eigenwaarde. Zo’n aanname wordt ook al snel werkelijkheid. Je zult bijvoorbeeld gauw opgeven als iets niet direct lukt: je bent immers een loser.

We zijn geneigd om de wereld zo te kleuren dat ie bij onze aannames past. En daardoor kan je gebrek aan waarde keer op keer bevestigd lijken te worden. Hoe kom je uit deze vicieuze cirkel? Laten we eerst kijken naar het ontstaan van een laag gevoel van eigenwaarde.

Hoe ontstaat een laag gevoel van eigenwaarde?

Over het algemeen geldt dat een laag gevoel van eigenwaarde is aangeleerd tijdens je opvoeding. Als kind werd je waarschijnlijk beloond voor dingen die je volgens je ouders goed deed, en bestraft voor dingen die je volgens hen fout deed. Ja, volgens hen: objectief goed of fout bestaat niet. Beloond of bestraft worden was geheel afhankelijk van de normen, waarden en het temperament van je ouders.

Je ontving voorwaardelijke liefde. Je ouders hadden je alleen lief als je bepaalde dingen deed of presteerde. Althans, zo voelde het. De boodschap dat je geliefd bent, gewoon om wie je bent, is niet overgekomen. In plaats daarvan kreeg je de boodschap dat je je eigenwaarde moet verdienen. Deze aanname, dat je eigenwaarde afhankelijk is van je prestaties, dat het niet intrinsiek is, dat is de oorzaak voor alle terugkerende problemen in je volwassen leven.

Je opvoeding kun je niet meer veranderen, maar het ligt beslist in je mogelijkheden om een gevoel van intrinsieke eigenwaarde te ontwikkelen. Daarover gaat de volgende sectie.

Wil je voorkomen dat jouw kinderen een laag gevoel van eigenwaarde ontwikkelen? Lees dan mijn tips voor een liefdevolle opvoeding.

Hoe kom je er van af?

De wereld nauwkeuriger zien maakt een eind aan je gebrek aan eigenwaarde. Je moet leren om niet meer zo maar te geloven wat je brein je vertelt. Begin bij de volgende twee aannames:

  • Mijn gebrek aan eigenwaarde is inherent aan wie ik ben (ik ben nou eenmaal zo);
  • Ik ben pas van waarde wanneer ik succes heb op een bepaald vlak.

Voelt één van deze aannames waar voor jou? Dan is het de hoogste tijd om te gaan onderzoeken of het wel klopt. Stel jezelf vragen zoals onderstaande:

  • Is dat zo?
  • Waar heb ik dit geleerd?
  • Is er een andere mogelijkheid?
  • Is dit altijd en overal zo?

Je kunt er van uit gaan dat je denkpatronen foutjes bevatten, geen enkele gedachte is 100% waar. Je gehele stelsel van niet-onderzochte aannames vormt samen de gekleurde bril waarmee je naar de werkelijkheid kijkt – en daarmee het verschil tussen een hoog of een laag gevoel van intrinsieke waarde.

Aannames over eigenwaarde

Er zijn talloze aannames over jezelf die leiden tot een laag gevoel van eigenwaarde, bijvoorbeeld:

  • Ik ben niet goed genoeg;
  • Ik ben niet interessant;
  • Ik ben niet capabel;
  • Ik ben niet belangrijk;
  • Ik ben niet aantrekkelijk;
  • Ik ben niet slim genoeg;
  • Ik heb geen talent;
  • Ik heb mijn succes te danken aan toeval;
  • Ik heb mijn succes te danken aan anderen;
  • Ik ben raar;
  • Ik pas niet in deze wereld;
  • Ik ben een loser;
  • Er is iets mis met mij.

Klinken één of meerdere van deze zinnen waar voor jou? Of voelt het alsof er op z’n minst een kern van waarheid in zit? Dan is dit een kans om je gevoel van eigenwaarde te vergroten!

Stel voor iedere zin die waar, of een beetje waar, klinkt, weer diezelfde vragen:

  • Is dat zo?
  • Waar heb ik dit geleerd?
  • Is er een andere mogelijkheid?
  • Is dit altijd en overal zo?

Als het goed is, ontdek je dat de zin helemaal niet waar is. Hier hoort een bepaald gevoel bij, een ‘aha-moment’. Vanaf dat moment ziet je leven er iets rooskleuriger uit, en zul je je automatisch gaan gedragen als iemand met een hoger gevoel van eigenwaarde dan voorheen.

Wil je wat hulp bij het wegwerken van onbehulpzame aannames? Lees dan mijn post over de Lefkoe methode.

Zelfacceptatie kweken

Naast het onderzoeken en weerleggen van onbehulpzame aannames, is het heel belangrijk om te werken aan zelfacceptatie. Het ontwikkelen van onvoorwaardelijke zelfacceptatie biedt je alsnog de onvoorwaardelijke liefde die tijdens je jeugd ontbrak. Hierdoor ga je alsnog een gezond gevoel van eigenwaarde ontwikkelen.

Zelfacceptatie is zo belangrijk, omdat aannames over onszelf niet alleen gedachten zijn. Er zit altijd een sterke emotionele lading achter. Zonder ruimte om die emotionele lading te verwerken, kun je je denkpatronen niet veranderen.

Ik raad twee dingen aan om je zelfacceptatie te vergroten:

Mediteer

Mediteren vergroot je acceptatie en liefde voor alles en iedereen. Dus ook voor jezelf. Als je regelmatig mediteert, is de kans veel groter dat je een gezond gevoel van eigenwaarde gaat ontwikkelen. Maak het niet te moeilijk: iedereen kan beginnen met een paar minuten per dag mediteren!

Ontkracht je interne criticus

Als je een laag gevoel van eigenwaarde hebt, heb je hoogstwaarschijnlijk ook vaak te maken met een kritische stem in je hoofd. Deze stem leidt tot zelfafwijzing, het tegenovergestelde van zelfacceptatie. Maak er korte metten mee!

Stop de vergelijking met anderen

Een ander menselijk trekje: vergelijken met anderen. Zeker als je een laag gevoel van eigenwaarde hebt, zul je je heel bewust zijn van hoe anderen meer presteren, meer zelfvertrouwen hebben, mooier zijn, etc. Ook hier heb je een vertekend beeld van de werkelijkheid. Dezelfde gekleurde bril die jou in een slecht daglicht plaatst, plaatst anderen in een overdreven positief licht. De mensen waar jij tegenop kijkt, zijn misschien helemaal niet zo gelukkig of zelfverzekerd als jij denkt.

Ieder mens heeft zo zijn tegenslagen en tekortkomingen. Met de bril die hoort bij een laag gevoel van eigenwaarde blaas je je eigen tegenslagen en tekortkomingen op, terwijl je die van andere mensen niet ziet of minimaliseert.

Helaas gebeurt de vergelijking met anderen vaak onbewust. Het is de moeite waard om je er bewust van te worden: “Hé, ik ben mezelf aan het vergelijken met …”. Observeer simpelweg de gedachten die er optreden, over hoe die ander beter of slechter is dan jij, en negeer ze verder.

De automatische gedachten die ontstaan, waarin jij jezelf vergelijkt met een ander, zijn altijd de grootst mogelijke onzin. Ze verhinderen daadwerkelijk contact met die persoon. Gooi die gedachten dus het raam uit! Geef jezelf de ruimte om onbevooroordeeld in contact te gaan met een ander. Je zult er versteld van staan hoe kwetsbaar, hoe menselijk deze persoon is.

Het afleren van de gewoonte om jezelf te vergelijken met anderen, maakt jouw gevoel van eigenwaarde een stuk stabieler. Jouw waarde hangt niet af van de prestaties, persoonlijkheid of schoonheid van anderen!

Tot slot

Ik hoop dat je dankzij deze post beter begrijpt waardoor een laag gevoel van intrinsieke waarde ontstaat, en hoe je het kunt veranderen. Er is niks mis met je! Het is heel goed mogelijk om een rotsvast gevoel van intrinsieke waarde te ontwikkelen, en dat zal ieder aspect van je leven verbeteren.

Was mijn verhaal duidelijk en behulpzaam? Helpt het je? Laat het me weten door middel van een reactie op dit artikel!

Een reactie plaatsen

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.