Wat is subpersona-therapie?

In dit artikel geef ik een uitgebreide uitleg over één van de therapievormen die ik kan toepassen: subpersona-therapie. Die kreet heb ik zelf bedacht: de therapie is een mengseltje van drie vormen van therapie die meer overeenkomsten dan verschillen hebben: Inner Reconciliation, Internal Family Systems en Focusing.

Al deze drie vormen van therapie waren een openbaring voor mij. Het is schokkend hoe veel liefdevoller en effectiever je kunt worden door beter te luisteren naar jezelf. Hieronder doe ik uit de doeken wat deze vorm van therapie inhoudt, wat de voordelen zijn en voor wie subpersona-therapie geschikt is.

Innerlijke conflicten oplossen met subpersona-therapie

Subpersona-therapie is bij uitstek geschikt om innerlijke conflicten op te lossen.

Wat zijn innerlijke conflicten?

Nou vraag je je vast af wat een innerlijk conflict is, en of je dat hebt. De kans is redelijk groot: vrijwel iedereen loopt rond met een aantal verschillende, innerlijke conflicten. Veelvoorkomende conflicten zijn:

  • Niet doen wat je wilt doen (sporten, gezond eten, voor jezelf beginnen, etc.);
  • Doen wat je niet wilt doen (iedere vorm van verslaving, emoties afreageren op een geliefde, etc.).

Als je één van die dingen herkent, weet je vast ook hoe moeilijk het is om zo’n patroon te veranderen. Je loopt al heel snel tegen de grenzen van je wilskracht op.

Bij deze patronen is er sprake van een innerlijk conflict, omdat een deel van jezelf het ene wil (bijv. fit en gezond zijn), maar een ander deel van jezelf wil iets anders (bijv. een serie kijken). Ten derde is er meestal ook een deel dat een oordeel velt over de keuze die je uiteindelijk maakt. Je ervaart dan bijvoorbeeld een schuldgevoel als je besluit om TV te kijken in plaats van te gaan sporten.

Wat zijn subpersona’s?

Je bent vast gewend om jezelf als één persoon te zien. Dat was ik ook lange tijd. Maar ik ben er achter gekomen, dat dat niet klopt. Intern zijn we helemaal niet één persoon, maar een hele ‘familie’ aan persoontjes met allemaal hun eigen behoeftes. Die persoontjes noem ik subpersona’s.

Subpersona’s gedragen zich vaak vrij kinderachtig. Meestal zijn ze emotioneel niet volwassen. Hun koppigheid leidt tot stress, probleemgedrag en zelf-sabotage. In subpersona-therapie mentor je als het ware je subpersona’s, zodat ze zich volwassener gaan gedragen.

Subpersona’s staan niet op zichzelf. Jij hebt een bepaalde relatie met ze. Vaak is dat een slechte relatie. Zodra je inziet dat een subpersona verantwoordelijk is voor stress, probleemgedrag en zelf-sabotage, krijg je er al snel een hekel aan. In subpersona-therapie leer je om een goede relatie op te bouwen met je subpersona’s.

Al je subpersona’s hebben een positieve bedoeling voor jou. Het gedrag wat ze veroorzaken is vaak niet effectief – het is een kinderachtige oplossing voor een probleem in de volwassen wereld. Maar hun bedoeling is goed. In subpersona-therapie ontdek je de positieve bedoelingen van je subpersona’s. Zodra je weet wat ze willen, kun je een volwassen oplossing zoeken om aan die behoefte te voldoen.

Willen of vooral niet willen

Er zijn ook aspecten van jezelf die vooral iets niet lijken te willen – iets willen voorkomen.

Neem bijvoorbeeld roken. Ons lichaam heeft daar geen behoefte aan, anders hadden we wel ergens een nicotine-klier gehad. Toch kun je heel gemakkelijk in een situatie komen, waarin het lijkt alsof je niet meer zonder nicotine kunt. Hoe kan dat?

Achter een verslaving zit meestal een deel dat iets uit jouw bewustzijn wil houden. Het wil voorkomen dat je geconfronteerd wordt met een bepaalde pijn of verdriet, en die sigaret is daarvoor een effectief middel gebleken. De drijvende kracht achter een verslaving is dus het niet willen voelen van iets onplezierigs.

Het lijkt dus alsof er delen in je zijn die iets “niet willen”. Maar feitelijk hebben ze alleen een positieve behoefte: het tegenovergestelde van wat ze niet lijken te willen. Bijvoorbeeld:

  • Een deel dat niet wil dat je je slecht voelt, wil dat je je goed voelt;
  • Een deel dat niet wil dat je wordt afgewezen, wil dat je geaccepteerd wordt;
  • Een deel dat niet wil dat je je machteloos voelt, wil dat je controle hebt over je leven.

Achter al ons probleemgedrag, alle dingen die niet lukken in ons leven, zit een positieve behoefte. Vaak zijn we ons niet bewust wat die behoefte precies is. Een deel van ons is ‘vastgelopen’.

Vastgelopen aspecten van jezelf

Een deel van jezelf dat ‘vast’ zit, is als het ware doorgeschoten in zijn standpunt. Dit zijn aspecten van onszelf die star en onwrikbaar zijn. Ze zijn bang: bang dat ze niet (of nooit) zullen krijgen wat ze nodig hebben. Deze starre aspecten van onszelf zijn meestal weggedrukt. We zijn ons niet bewust van hun behoeften, terwijl die ons gedrag juist in sterke mate bepalen. Onze onderbewuste behoeften zijn meestal veel sterker dan onze wilskracht.

Dit is de reden dat het zo lastig is om je gedrag te veranderen. Je gedrag is het gevolg van een ingewikkeld krachtenspel in je psyche. Rechtstreeks je gedrag proberen te veranderen, werkt meestal niet. Je doet op die manier geen eer aan je vastgelopen, bange aspecten. En zolang die aspecten vastgelopen en bang zijn, zullen ze zich genoodzaakt voelen om je gewenste gedragsverandering op allerlei manieren te saboteren. Daar gaan je goede voornemens 🙁 .

Vastgelopen aspecten uithoren

Subpersona-therapie is een effectieve manier om je vastgelopen aspecten weer in beweging te krijgen. Dit kan door er onbevooroordeeld naar te luisteren.

Tijdens subpersona-therapie maak je contact met die aspecten van jezelf die een rol spelen bij een bepaald probleem. Meestal weet je van tevoren niet welke aspecten dat zijn. Vaak is een subpersona-therapie sessie de eerste keer dat je überhaupt kennismaakt met een bepaald aspect van jezelf.

Alleen al het kennismaken met aspecten van jezelf die je nog niet kent, werkt genezend. De aspecten die vast zitten zijn enorm opgelucht als ze begrepen en gehoord worden.

Daarvoor is het wel belangrijk om je aspecten onbevooroordeeld uit te horen. Als je een hekel hebt aan een bepaald aspect, zal het zich niet begrepen voelen. Je moet je binnenwereld daarom open, nieuwsgierig en welwillend tegemoet treden.

Als je dat kunt, ben je er eigenlijk al. Aspecten van jezelf die zich begrepen en gehoord voelen, zullen je leven niet saboteren. Sterker nog, je zult ontdekken dat ze je gaan helpen. Wat eerst een hindernis was (zoals perfectionisme), wordt na subpersona-therapie juist een kracht. Het spreekt voor zich, dat je veel meer kunt bereiken in je leven, als al jouw aspecten met je meewerken, in plaats van je tegen te werken.

De verschillende modellen

In subpersona-therapie ‘leen’ ik invloeden uit de therapievormen Inner Reconciliation, Internal Family Systems en Focusing. In mijn optiek hebben deze vormen van therapie meer overeenkomsten dan verschillen. Er zitten verschillen in het proces en het model dat gebruikt wordt om de menselijke psyche in kaart te brengen.

Nu is het model niet vreselijk belangrijk. Ik zie het als een kaart, en de kaart is niet het grondgebied. Je hebt geen kaart nodig om de geest te onderzoeken. Mét kaart bestaat zelfs het risico dat je al denkt te weten wat je gaat aantreffen, maar je kunt het helemaal mis hebben! Toch is een kaart (of model) wel nuttig om een beeld te krijgen van wat er aan de hand is. Het brengt orde in de chaos.

Ik gebruik drie verschillende modellen.

Het Harmonious Human model

Ik heb dit model leren kennen via mijn spiritueel leraar GP Walsh. Het interessante aan dit model is dat het therapie plaatst in de context van spirituele groei. Ook de egoïstische geest, ons spirituele hart, en de natuur van het bewustzijn zelf krijgen een plekje in dit model. Het is daarmee breder dan de andere twee modellen.

Het model is echter niet heel gedetailleerd, en schiet daarom vaak tekort voor therapie. In feite worden alle psychologische problemen afgeschilderd als een conflict tussen vrijheid aan de ene kant en veiligheid aan de andere. Op zichzelf is dat waar, en het is waardevol om te benoemen.

Het is het verlangen naar meer vrijheid dat ons überhaupt geïnteresseerd maakt in therapie of persoonlijke groei. Al onze psychologische issues waren geen probleem geweest, als we niet het verlangen hadden naar iets anders – naar meer vrijheid in ons leven. En het is altijd onze behoefte aan veiligheid die ons weerhoudt om die vrijheid nu te hebben.

Het Harmonious Human model kan veel menselijke gedrag echter niet verklaren. Een verslaving, bijvoorbeeld, levert noch vrijheid, noch veiligheid op. Om zoiets te begrijpen, is een gedetailleerder model nodig.

De methodiek van GP Walsh (Inner Reconciliation) is overigens wel toepasbaar op een probleem als verslaving. De methode staat namelijk grotendeels los van het model.

Het Internal Family Systems model

Dit model is bedacht door Richard Schwartz. Het onderscheidt drie soorten subpersona’s: managers, brandweerlieden en bannelingen.

Managers zijn aspecten van jezelf die alles in en om je heen proberen te controleren. Ze willen voorkomen dat je in de problemen komt. Als managers ‘vastgelopen’ zijn, zul je ontwijkend gedrag vertonen, zoals uitstelgedrag.

Brandweerlieden proberen brandjes te blussen, als er iets fout gegaan is. Deze aspecten leiden er bijvoorbeeld toe dat je je toevlucht zoekt in alcohol of een sigaret: dat zorgt er voor dat je een bepaalde pijn (even) niet hoeft te voelen.

Bannelingen zijn aspecten van jezelf die zó pijnlijk zijn, dat ze naar je onderbewuste zijn verdreven. Vandaar de naam. Hier zitten aspecten van jezelf die zich gekwetst of niet goed genoeg voelen.

In het Internal Family Systems model hebben managers en brandweerlieden een specifieke rol: ze zijn er om te voorkomen dat je ten onder gaat aan de pijn die bannelingen met zich meedragen. Dit doen ze door òfwel te voorkomen dat je in situaties terechtkomt die pijn oproepen (managers), òfwel door de pijn te verzachten als het toch gebeurt (brandweerlieden).

Op zich is het mooi dat managers en brandweerlieden deze rol op zich nemen – het gaat helemaal automatisch – maar het kan wel een behoorlijke hindernis zijn in je leven. Managers spelen een grote rol bij uitstelgedrag en perfectionisme. Brandweerlieden spelen een grote rol bij verslaving en emotionele reactiviteit, zoals woede-uitbarstingen.

In het Internal Family Systems proces ‘ontlast’ je bannelingen door medeleven op te brengen met hun pijn. Nadat de banneling van zijn last verlost is, is het mogelijk om ook de managers en brandweerlieden te ontlasten van hun taak. Daardoor ga je beter functioneren.

Het Internal Family Systems model brengt de menselijke psyche gedetailleerder in kaart dan het Harmonious Human model, en dat is soms nuttig. Ik heb goede resultaten bereikt door het Internal Family Systems model te gebruiken bij issues als uitstelgedrag en perfectionisme.

Het Treasure Maps to the Soul model

Dit model is ontwikkeld door Ann Weiser Cornell en Barbara McGavin. Het Treasure Maps to the Soul model onderscheidt, net als het Internal Family Systems model, 3 soorten subpersona’s: beschermende, verdedigende en aangetaste subpersona’s. Het lijkt op het Internal Family Systems model, maar de onderverdeling is anders.

Beschermende subpersona’s lijken op de hierboven beschreven managers uit het Internal Family Systems model. Ze proberen intern en extern controle uit te oefenen, op wat voor manier dan ook. Beschermende subpersona’s zijn intern en extern manipulatief. Dit is het subpersona dat jou veroordeelt als je niet doet wat het wil. Er is ook een reden voor: beschermende subpersona’s zijn zelf niet in staat tot actie. Ze gebruiken (zelf)kritiek en andere truukjes om jou tot actie te bewegen.

Verdedigende subpersona’s zijn wel in staat tot actie. Deze subpersona’s zijn verantwoordelijk voor impulsief handelen zonder na te denken over de gevolgen. Ze kunnen ook tot dwangmatig gedrag leiden. Verdedigende subpersona’s lijken heel erg op de brandweerlieden uit het Internal Family Systems model.

Je raad het al: aangetaste subpersona’s lijken op de bannelingen van het Internal Family Systems model. Net als verdedigende subpersona’s zijn ze in staat tot actie. Aangetaste subpersona’s dragen pijn uit het verleden met zich mee.

De gemene deler

Je ziet waarschijnlijk al dat er veel overeenkomsten zijn tussen deze modellen. Gelukkig is er geen noodzaak om het ‘juiste’ of ‘beste’ model te vinden. Het gaat er bij subpersona-therapie niet om, om aspecten van jezelf in een bepaald hokje te plaatsen. De modellen zijn slechts een hulpmiddel dat kan helpen om inzicht te krijgen in een probleem of situatie. Uiteindelijk gaat al het subpersona werk om het opbouwen van een liefdevolle relatie met alle aspecten van jezelf. En liefde lukt prima zonder model.

De voordelen van subpersona-therapie

Subpersona-therapie kan enorme transformaties teweegbrengen. Het is zo’n opluchting als je niet meer tegen jezelf aan het strijden bent, maar al je natuurlijke kwaliteiten optimaal kunt gebruiken! Concreet kun je de volgende voordelen verwachten:

Minder stress

Stress is vaak afkomstig van subpersona’s, in het bijzonder die aspecten van onszelf die er heilig van overtuigd zijn dat we moeten voldoen aan de verwachtingen van anderen, geen fouten mogen maken, hard moeten werken, etc. Deze subpersona’s zijn bang dat je het niet zult redden in de wereld als ze je geen druk opleggen. Door een goede relatie op te bouwen met deze subpersona’s, leer dat je best prima functioneert zonder al die stress. En de stress verdwijnt vanzelf. Ook druk van anderen heeft dan veel minder invloed op jou.

Minder blokkades

Met blokkades bedoel ik al het ontwijkend gedrag. Niet doen wat je wilt doen. Dit kan de vorm hebben van uitstelgedrag, perfectionisme, of juist intimiteit uit de weg gaan uit angst voor afwijzing. Dit soort blokkades hebben een enorme negatieve invloed op je kwaliteit van leven. Ze staan ook je persoonlijke groei in de weg. Achter blokkades zitten subpersona’s die bang zijn de controle te verliezen – dat je een pad zult inslaan waarin je veiligheid niet gegarandeerd kan worden. Deze subpersona’s kunnen vaak van hun angst afgeholpen worden, door ze begripvol uit te horen. Wanneer ze weten dat ze gehoord worden, voelen ze niet meer de noodzaak om jou dwars te liggen. En er wordt opeens veel meer mogelijk in je leven.

Minder ongewenst gedrag

Subpersona’s spelen ook een rol bij verslavingen en woede-uitbarstingen. Beide zijn manieren om iets niet te voelen: ontevredenheid of machteloosheid. De subpersona’s die het ongewenste gedrag veroorzaken, zijn bang voor de gevolgen als je die ontevredenheid óf machteloosheid wel zou voelen. Ze denken dat je dat niet aan kunt, en ze willen je er tegen beschermen. Hun bescherming maakt het probleem alleen maar erger, maar de subpersona’s zijn zich daar niet van bewust. Ze zijn als het ware ‘vastgelopen’ in een onwrikbaar standpunt.

Ook bij dit soort problemen is het de kunst om alle kanten van het verhaal zonder oordeel aan te horen. De subpersona’s die je willen beschermen, de subpersona’s die ontevreden zijn of zich machteloos voelen, de subpersona’s die een oordeel hebben over je gedrag. Omarm ze allemaal. Dat is de zachtaardige weg uit een verslaving of ander ongewenst gedrag.

Meer levensgeluk

Minder stress, minder blokkades en minder ongewenst gedrag leiden natuurlijk tot meer levensgeluk. Maar op zichzelf leidt subpersona-therapie ook al tot meer levensgeluk, zelfs als problemen niet meteen verdwijnen. Subpersona-therapie is een effectieve manier om jouw relatie met een bepaald probleem of omstandigheid te veranderen. De noodzaak om overal controle over te hebben verdwijnt. Alle omstandigheden zijn OK. En met dat inzicht word je vanzelf gelukkig.

Hoe subpersona-therapie verschilt van andere vormen van therapie

Belangrijke verschillen tussen subpersona-therapie en andere vormen van therapie of coaching zijn de volgende:

  • In subpersona-therapie is er geen enkele druk om plannen te maken, doelen te bereiken of dingen te ondernemen waar je tegen op ziet. Het gaat puur om een betere relatie opbouwen met jezelf;
  • Subpersona-therapie is extreem zachtaardig. Je gaat leren om je gedrag of denkbeelden niet meer te veroordelen;
  • Er wordt geen diagnose gesteld. Er is niks mis met je, er is alleen een intern oorlogje aan de hand. In subpersona-therapie leer je vrede te stichten met alle aspecten van jezelf.

Voor wie is subpersona-therapie?

Subpersona-therapie is voor iedereen die iets ‘meer’ wil in zijn of haar leven. Meer geluk, meer succes, meer betekenis, meer gemoedsrust. Het kan allemaal. De enige voorwaarde is dat je eerlijk en open durft te zijn over je eigen aandeel in een bepaald probleem. Maar als je dat niet had gedurfd, had je niet tot hier gelezen.

Tot slot

Ik hoop dat ik enigszins duidelijk heb kunnen maken wat subpersona-therapie inhoudt. Het is best wel anders dan gangbare vormen van coaching en (gedrags)therapie. In mijn optiek is het veel leuker en het werkt beter 🙂 . En dat meen ik serieus. Een goede subpersona-sessie is een plezier.

Wil je nog meer weten over deze vorm van therapie, of het een keer uitproberen? Neem dan vrijblijvend contact met me op. En nee, dit is geen verkoopgesprek. Maak gebruik van deze kans om voor jezelf helderder te krijgen waar je mee zit, en hoe je hieruit kunt groeien.

Een reactie plaatsen

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.